Książę Kazimierz I – założyciel Opola

Dziś już nie ulega wątpliwości, że ojcem założycielem Opola był księże Kazimierz, syn Mieszka Laskonogiego (do niedawna zwanego Plątonogim) oraz księżniczki czeskiej Ludmiły. Kazimierz urodził się około roku 1180. Imię odziedziczył po przyrodnim stryju jego ojca, Kazimierzu Sprawiedliwym, który prawdopodobnie był też jego chrzestnym ojcem.

Rządy w Opolu mógł Kazimierz objąć jeszcze za życia ojca, możliwe, że tuż po roku 1202, kiedy ziemia opolska znalazła się w rękach Mieszka Laskonogiego. Miał już bowiem wtedy przeszło 20 lat. Na piastowskiej arenie politycznej pojawił się w połowie drugiej dekady XIII w. Wówczas związał się z koalicją juniorów, czyli przymierzem młodszych książąt piastowskich, wśród których prym wiódł syn Kazimierza Sprawiedliwego – Leszek Biały. Prawdopodobnie w 1215 r. na zjeździe książąt w Wolborzu złożył przysięgę krucjatową.

W sytuacji, gdy inni książęta piastowscy – z różnych powodów – wycofywali się z podjętego zobowiązania, właśnie Kazimierz opolski zdecydował się wziąć krzyż i wyruszyć na przygotowywaną V krucjatę, przyłączając się do oddziałów króla węgierskiego Andrzeja II. Opolski władca wraz z towarzyszącym mu hufcem, w sierpniu 1217 r. wyruszył z Opola do Ziemi Świętej. Po przybyciu do Akki, miejsca wypadowego wielu wypraw, skierowali się w stronę Bajsanu, a przekroczywszy Jordan wzdłuż wschodniego brzegu Jeziora Genezaret pomaszerowali do Kafarnaum, a stamtąd przez Galileę wrócili do Akki. W styczniu 1218 r. krzyżowcy, już drogą lądową przez Azję Mniejszą, ruszyli z powrotem. Droga wiodła przez Antiochię, Bitynię, Niceę, ziemie nowo utworzonego Cesarstwa Łacińskiego na Bałkany. Tam wojska krzyżowe zostały zatrzymane przez ówczesnego władcę, cara Iwana Asena II.

I to właśnie tam Kazimierz poznał Wiolę, czternastoletnią cesarzównę, która wkrótce została jego żoną i księżną opolską. Swój udział w krucjacie książę upamiętnił nie tylko przywożąc do Opola piękną Bułgarkę, ale także ofiarując opolskiemu kościołowi (dzisiejszej Katedrze) relikwie Krzyża Świętego. Śladem tej wyprawy jest też herb Opola, w którym obok piastowskiego orła pojawił się krzyż.

/ prof. Anna Pobóg-Lenartowicz

13 maja obchodzona jest rocznica śmierci księcia opolskiego Kazimierza I. Datę jego śmierci podaje kilka nekrologów, m. in. nekrolog klasztoru w Czarnowąsach oraz nekrolog opactwa św. Wincentego we Wrocławiu. Nie znamy dokładnej daty rocznej śmierci księcia, ale na podstawie wydawanych przez niego dokumentów możemy stwierdzić, że zmarł w 1229 lub 1230 roku.

Siedzibą Kazimierza I było Opole, co znalazło odbicie w intytulacji dokumentów, gdzie występuje on jako „dux de Opol”.

Książę był pionierem innowacji gospodarczych. Zawdzięczamy mu między innymi wybudowanie własnego murowanego zamku na Ostrówku. Jednak jego kluczowym przedsięwzięciem było założenie nowego miasta na prawym brzegu Odry, oraz sprowadzenie do niego osadników. Miasto zostało otoczone murem obronnym, a książę dokonał jego lokacji na prawie flamandzkim. Z niewielkiego nadodrzańskiego grodu Kazimierz I uczynił miejsce spotkań towarzyskich, zjazdów politycznych i centrum życia religijnego.

/ Henryk Welc